|
BAKIRKÖY BEHRAM AĞA
İLKÖĞRETİM OKULU'NUN KURULUŞ TARİHÇESİ
Ömer Aydın Atasoy
Prof. Dr., İstanbul Teknik Üniversitesi,
http://www.akademi.itu.edu.tr/atasoy/,
Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir
İstanbul Bakırköy Cevizlik Mahallesi Huban Sokağı'nda zemin ve giriş katlarından oluşan tarihî bir taş binada öğretim yapan Behram Ağa İlköğretim Okulu'nun geçmişi bu güne kadar araştırılmamıştır. Burada, 1962 yılında mezun olduğum ilkokulumun Osmanlı İmparatorluğu dönemi için yaptığım arşiv araştırmasının sonuçları özetlenmiştir.
Okulumuzun kurucusu Hâfız Behram Ağa, çocukluğundan itibaren Osmanlı Sarayı'nda eğitilip yetiştirilmiştir. Başmusâhib ve hazinedar-ı şehriyârî olmuştur. 5 Ekim 1880 tarihinde Padişah II. Abdülhamid tarafından dârüssaade ağalığına atanmıştır 1. Tarihçiler, Hâfız Behram Ağa 'yı döneminde padişahtan sonra sarayın en etkili kişisi olarak kaydetmişlerdir.
Hâfız Behram Ağa, Bakırköy'de Türk okulu olmadığını 2 görerek, ilkokul çağındaki çocuklarımızın eğitimi için 1000 metrekarelik bir arsa üzerine 3 hâlen içinde bulunduğumuz küçük ve şirin binayı yaptırmıştır 2,4. Mekteb-i İbtidâ'î-i Behramî (Behramiye İlk Okulu) adındaki bu özel okul 1885 yılında altmış kadar kız ve erkek öğrenciyle açılmıştır 2,5,6.Okulumuzun ilk öğretmenleri arasında ünlü yazar Ahmed Rasim de vardır 5. Ahmed Rasim, ilkokullarda okutulmak üzere, Yeni Usul Muallim-i Sarf (Yeni Usul Dilbilgisi Öğretimi), Yeni Usul Muhtasar Sarf-ı Türkî (Yeni Usul Kısa Türkçe Dilbilgisi) ve Resimli Küçük Tarih-i Osmanî (Resimli Küçük Osmanlı Tarihi) gibi kitaplar yazmıştır. Bu kitapların bir kısmı, okulumuzdaki öğretmenliği sırasında verdiği dersler için hazırladığı notlardan oluşmuştur.
Öğretmen ve müstahdem maaşları dahil tüm giderleri ödeyen 2,4 Hâfız Behram Ağa, okul arsasına ek olarak 1500 metrekarelik bir arsaya gelir sağlayıcı dükkan vesaire yaptırmayı ve bunların tümünü okula devretmeyi plânlarken 2 12 Ağustos 1887 tarihinde vefat etmiştir 7. Beşiktaş İlçesi Maçka semtindeki Şeyh Mezarlığı'na defnedilen 7 Hâfız Behram Ağa 'nın vârisi olmadığından, Padişah II. Abdülhamid okul binasını ve arsasını kendi üzerine kaydettirmiştir 3. O dönemde 4 sınıflı olan ilköğretimin aksamaması için, okulumuza, Hazîne-i Hassa'ca ayda 600 kuruş ödenek tahsis edilmiştir 6. 27 Eylül 1889 tarihli bir belgeye 8 göre, okulumuzun kapısına törenle Mekteb-i İbtidâ'î-i Hamîdî (Hamidiye İlk Okulu) yazılı bir levha asılmıştır. Bu tören,âdet olduğu üzere, II. Abdülhamid'in tahta çıkışının (cülus) yıl dönümünde yani 31Ağustos 1889 tarihinde yapılmış olmalıdır.
1902 yılında, okula kayıtlı öğrencilerin sayısı otuzüçe düşmüştür 6. Bu durumda, Bakırköy'de 1900 yılında açılan İnas Rüşdiyesi (Kız Ortaokulu) 9,10 binasının fizikî yetersizliği ve köyün o günler için ulaşımı zor bir yerinde bulunması da dikkate alınarak, okulumuzun İnas Mekteb-i Rüşdî-i Hamîdî (Hamidiye Kız Orta Okulu) adıyla kız ortaokulu olmasına karar verilmiştir. Mevcut otuzüç öğrenciden kızlar, binamıza yerleşen kız ortaokulunun ibtidâ'î (ilk) kısmında öğrenime devam etmişlerdir. Erkek öğrenciler ise başka bir yerdeki erkek ortaokulu ibtidâ'î kısımına nakledilmişlerdir.6 Cumhuriyet döneminde, okulumuzun adı Behram Ağa İlkokulu olmuştur. 1997 yılında ilköğretimin sekiz yıla çıkartılmasından sonra, Behram Ağa İlköğretim Okulu adını almıştır.
Okulumuz, 126 yıllık geçmişe sahip köklü bir kurumdur. Bakırköy'de açılan ilk Türk okuludur. İçinde eğitim yapmak üzere inşa edilmiş bir taş binası vardır. Bu tarihi özellikleriyle, günümüzün gözde okullarından herhangi bir farkı yoktur.
Kaynaklar (Arap harfleriyle yazılmış belgelerin Lâtinharflerine transliterasyonlarını yapan Arşiv Uzmanı Ramazan Tuğ'a teşekkür ediyorum):
1) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi,Y.PRK.BŞK, 3/62, Hicrî 1 Zilkade 1297.
2) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi,MF.MKT, 94/160, Hicrî 26 Zilhicce 1304.
3) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi,Y.MTV, 28/56, Hicrî 12 Safer 1305;
Y.PRK.HH, 20/60, Hicrî Cemaziyelevvel 1306.
4) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi,DH.MKT, 1449/119 ve MF.MKT, 95/7,Hicrî 4 Muharrem 1305.
5) Leo Taxil (Çeviren: Makriköy Mekteb-i Behramî muallimi Ahmed Rasim): Jezvit Tarihi, Matbaa-i Ebüzziya, Kostantiniyye,Hicrî 1304, ön sözün sonundaki tarih Hicrî 15 Şaban 1303.
6) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MF.MKT,666/59, Rumî 23 Eylül 1318.
7) Ahmet Nezihi Turan (Hazırlayan): Darüssaade Ağaları, Ahmed Resmî Efendi, Hamîletü'l Küberâ, Kitabevi, 2000, s.175.
8) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, DH.MKT,1662/57, Hicrî 5 Safer 1307.
9) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MF.MKT,521/10, Hicrî 27 Rebîülâhir 1318.
10) T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi, MF.MKT,523/34, Hicrî 8 Cemâziyelevvel 1318.
* Bu çalışmamı, öğrencisi olmaktan onur duyduğum
ilköğretmenim Sayın Perihan Çapar adına armağan
ediyorum.
   
   
   
 
|
Okulumuzun tarihçesi